Kolor farby powstaje dzięki pigmentom, ale współczesne barwienie profesjonalnych farb jest znacznie bardziej złożone niż wlanie kolorowego koncentratu do wiadra białej farby.
W systemach mieszalniczych wykorzystuje się odpowiednio przygotowane bazy, kompatybilne pasty barwiące oraz receptury określające dokładną ilość poszczególnych składników potrzebnych do uzyskania danego odcienia.
W tym poradniku wyjaśniamy, czym właściwie jest pigment, czym różni się od barwnika i koncentratu do samodzielnego barwienia oraz dlaczego przy profesjonalnym malowaniu warto korzystać z systemu barwienia przewidzianego przez producenta farby.
Czym jest pigment w farbie?
Pigment jest drobnym, nierozpuszczalnym składnikiem odpowiedzialnym między innymi za barwę gotowej powłoki. W farbie cząstki pigmentu są rozproszone w spoiwie, a nie rozpuszczone w nim tak jak klasyczny barwnik.
Pigmenty mogą wpływać również na inne właściwości produktu, takie jak krycie czy odporność na światło, ale nie można przypisać takich właściwości wszystkim pigmentom w identycznym stopniu.
Przykładem pigmentu powszechnie stosowanego w jasnych farbach jest dwutlenek tytanu. W kolorowych produktach wykorzystuje się natomiast różne pigmenty organiczne i nieorganiczne dobierane do konkretnej receptury.
Pigment, barwnik i pasta barwiąca – to nie jest dokładnie to samo
W języku potocznym wszystkie produkty służące do zmiany koloru farby bywają nazywane pigmentami. Technicznie warto jednak rozróżnić kilka pojęć.
Pigment – nierozpuszczalna substancja barwiąca rozproszona w materiale.
Barwnik – substancja rozpuszczająca się w odpowiednim medium. Zasada jej działania jest więc inna niż w przypadku pigmentu.
Pasta lub koncentrat barwiący – przygotowany produkt zawierający składniki barwiące w postaci umożliwiającej ich dozowanie i połączenie z odpowiednią bazą.
Dlatego mała butelka sprzedawana jako „pigment do farby” jest w praktyce często gotowym koncentratem lub pastą barwiącą, a nie czystym pigmentem w rozumieniu technologicznym.
Pigmenty organiczne i nieorganiczne
Pigmenty stosowane w nowoczesnych farbach można podzielić między innymi na organiczne i nieorganiczne. Nie należy jednak sprowadzać tego podziału do zasady „jeden rodzaj jest lepszy, a drugi gorszy”.
Pigmenty organiczne często umożliwiają uzyskanie bardzo intensywnych i czystych kolorów. Pigmenty nieorganiczne są natomiast szeroko stosowane między innymi w odcieniach mineralnych, ziemistych oraz systemach wymagających określonej odporności.
Konkretne właściwości zależą jednak od danego pigmentu, jego ilości, spoiwa i całej receptury farby. Nie można stwierdzić, że wszystkie pigmenty organiczne albo nieorganiczne mają identyczną odporność na światło, temperaturę czy warunki atmosferyczne.
Pigmenty efektowe i metaliczne
Osobną grupę stanowią pigmenty i dodatki wykorzystywane do uzyskiwania efektów metalicznych, perłowych lub innych dekoracyjnych refleksów.
Ich zadaniem jest przede wszystkim wpływanie na sposób odbicia światła i wygląd powierzchni. Nie należy jednak zakładać, że sam metaliczny pigment nadaje gotowej farbie właściwości antykorozyjne.
O ochronie metalu decyduje cały system powłokowy – przygotowanie powierzchni, ewentualna warstwa antykorozyjna, materiał pośredni i właściwa powłoka nawierzchniowa.
Jak profesjonalnie powstaje kolor farby?
W profesjonalnym systemie barwienia wybieramy najpierw konkretny produkt i kolor. System określa następnie odpowiednią bazę oraz recepturę potrzebną do uzyskania wskazanego odcienia.
Maszyna dozująca dodaje do bazy określone ilości odpowiednich past barwiących, a materiał jest następnie dokładnie mieszany.
Brillux wykorzystuje taki system do barwienia wielu różnych grup produktów. Producent opisuje maszynowe dozowanie past, bazę receptur oraz możliwość późniejszego odtworzenia wybranego koloru w danym systemie.
Dlaczego koloru nie tworzy się zawsze z białej farby?
To jeden z najczęstszych błędów w popularnych poradnikach. Biała farba nie jest uniwersalną bazą dla każdego koloru.
Jasne odcienie często powstają z baz zawierających dużą ilość białego pigmentu, ale intensywne i ciemne kolory mogą wymagać bazy zawierającej go znacznie mniej.
Gdybyśmy próbowali uzyskać bardzo głęboki kolor wyłącznie poprzez dolewanie koncentratu do mocno białej farby, duża ilość białego pigmentu ograniczałaby możliwą intensywność odcienia.
Dlatego profesjonalny system dobiera nie tylko ilość past barwiących, ale również właściwą bazę produktu.
RAL lub NCS nie są recepturą pigmentów
Kod RAL albo NCS identyfikuje kolor lub służy jako punkt odniesienia do jego opisania. Nie jest instrukcją mówiącą, ile konkretnego pigmentu należy dolać do farby.
Receptura potrzebna do uzyskania danego odcienia zależy od producenta, produktu, rodzaju bazy oraz zastosowanego systemu barwiącego.
Dlatego dwa produkty oznaczone tym samym kodem mogą wykazywać niewielkie różnice wizualne wynikające między innymi ze spoiwa, stopnia połysku, struktury powierzchni i technologii barwienia.
Więcej o tych systemach znajdziesz na stronie wzorniki kolorów – RAL, NCS i palety producentów.
Czy można samodzielnie dodać pigment lub barwnik do farby?
Na rynku istnieją koncentraty przeznaczone do samodzielnego barwienia określonych produktów. Jeżeli producent konkretnego koncentratu i farby dopuszcza takie zastosowanie, można z niego korzystać zgodnie z instrukcją.
Nie oznacza to jednak, że dowolny pigment można bez ograniczeń dodać do dowolnej farby. Znaczenie mają kompatybilność chemiczna, maksymalna ilość dodatku oraz sposób mieszania.
Przekroczenie ilości przewidzianej przez producenta może zmienić nie tylko kolor, ale również właściwości produktu. Dlatego przy profesjonalnych realizacjach WOOW nie tworzymy koloru poprzez przypadkowe dolewanie uniwersalnego koncentratu do farby na budowie.
Dlaczego powtarzalność koloru ma znaczenie?
Przy samodzielnym mieszaniu „na oko” można uzyskać interesujący kolor, ale jego późniejsze dokładne odtworzenie może być bardzo trudne.
Problem pojawia się wtedy, gdy podczas realizacji zabraknie materiału albo po kilku miesiącach trzeba zamówić kolejne opakowanie tego samego koloru.
System mieszalniczy zapisujący recepturę pozwala znacznie dokładniej odtworzyć wcześniejszy sposób barwienia. Nadal warto jednak pamiętać o możliwych różnicach wynikających z partii materiału, starzenia istniejącej powłoki i sposobu aplikacji.
Właśnie dlatego przy większych powierzchniach warto odpowiednio zaplanować ilość farby i zachować oznaczenie użytego koloru oraz produktu.
Dlaczego niektóre intensywne kolory kryją trudniej?
Bardzo intensywne odcienie mogą być technologicznie bardziej wymagające. Nie wynika to jednak z prostej zasady, że „im więcej pigmentu, tym lepsze krycie”.
Krycie zależy od całej receptury produktu, rodzaju pigmentów, wybranej bazy, koloru podłoża oraz grubości i liczby nakładanych warstw.
Brillux stosuje nawet rozwiązanie Basecode, w którym dla części wymagających intensywnych kolorów przewidziana jest odpowiednio dobrana barwa warstwy podkładowej, aby ułatwić uzyskanie właściwego efektu końcowego.
Temat dużych zmian kolorystycznych opisujemy również w poradniku jak przemalować ciemną ścianę na jasny kolor.
Receptura daje kolor – ale próbka pokazuje, jak będzie wyglądał we wnętrzu
Nawet bardzo precyzyjne barwienie nie oznacza, że kolor będzie wyglądał identycznie jak na ekranie lub małym wzorniku.
Na odbiór gotowej powierzchni wpływają między innymi światło, podłoga, sąsiednie kolory, struktura powierzchni i stopień połysku farby.
Dlatego przed malowaniem większej powierzchni warto wykonać próbkę w rzeczywistym pomieszczeniu. Flügger oferuje między innymi próbki farby barwione maszynowo w kolorach z dostępnych wzorników.
Więcej o testowaniu koloru opisujemy w artykule próbki kolorów Flügger – jak sprawdzić kolor przed malowaniem.
Zasady wpływu światła i otoczenia znajdziesz natomiast w poradniku jak dobrać kolor farby do wnętrza.
Jak dobieramy kolor w WOOW Painting Expert?
Podczas realizacji klient może wskazać kod NCS, RAL albo konkretny kolor z palety producenta. Kolor pozostaje jednak tylko jednym z elementów całego systemu malarskiego.
W WOOW Painting Expert® pracujemy obecnie przede wszystkim na systemach Brillux i Flügger. Produkt dobieramy do podłoża i sposobu użytkowania powierzchni, a kolor zamawiamy w systemie właściwym dla wybranego materiału.
Jeżeli próbujemy dopasować nowy kolor do istniejącego elementu i nie znamy jego kodu, możemy wykorzystać pomiar spektrometrem jako pomoc w znalezieniu najbliższego dostępnego odcienia.
Finalny kolor zawsze warto jednak zatwierdzić na fizycznym wzorniku lub próbce przed rozpoczęciem malowania ścian.
Pigmenty i barwienie farb – najczęściej zadawane pytania
Czy pigment i barwnik to to samo?
Nie dokładnie. Pigment jest nierozpuszczalnym składnikiem rozproszonym w materiale, natomiast barwnik rozpuszcza się w odpowiednim medium. W sprzedaży detalicznej określenia te bywają jednak używane mniej precyzyjnie.
Czy można dolać pigment do każdej białej farby?
Nie należy tego zakładać. Koncentrat musi być kompatybilny z konkretną farbą, a jego ilość nie może przekraczać wartości dopuszczonych przez producenta.
Czy każdy kolor powstaje z białej bazy?
Nie. Bardzo intensywne i ciemne kolory często wymagają innych baz niż jasne odcienie. System mieszalniczy dobiera bazę do konkretnego produktu i receptury.
Czy RAL 9010 określa ilość pigmentu w farbie?
Nie. Kod RAL określa kolor odniesienia, a nie recepturę barwienia. Formuła potrzebna do jego uzyskania zależy od konkretnego systemu i produktu.
Czy można później odtworzyć kolor farby?
System barwienia oparty na zapisanej recepturze daje znacznie większą powtarzalność niż mieszanie ręczne. Trzeba jednak pamiętać, że stara powłoka może z czasem zmienić wygląd, a miejscowa poprawka może być widoczna.
Czy więcej pigmentu oznacza lepsze krycie?
Nie. Krycie zależy od całej receptury farby i rodzaju zastosowanych składników. Nie można poprawiać krycia poprzez dowolne zwiększanie ilości koncentratu barwiącego.
Pigment jest częścią receptury, a nie dodatkiem do eksperymentowania z każdą farbą
Pigmenty są podstawowym elementem tworzenia koloru, ale gotowa farba jest znacznie bardziej złożonym systemem niż mieszanina białej bazy i dowolnego barwnika.
Przy profesjonalnym barwieniu znaczenie mają właściwa baza, kompatybilne pasty barwiące, dokładna receptura oraz ograniczenia wynikające z konkretnego produktu.
Dlatego przy większej realizacji lepiej zacząć od wybranego koloru i właściwego systemu mieszalniczego niż próbować odtwarzać odcień na budowie poprzez ręczne dolewanie pigmentu.
Masz już wybrany kolor ścian?
Dobieramy odpowiedni produkt, bazę i system malarski do podłoża, koloru oraz sposobu użytkowania powierzchni.
