EN 13300 nie jest skalą ogólnej jakości farby ani certyfikatem określającym produkt jako „premium”. Aktualna norma wprost wskazuje, że zdefiniowane w niej klasy mają służyć obiektywnemu doborowi materiału, odpowiedniego do konkretnego, technicznego zastosowania w budownictwie.
Aktualnym wydaniem tego dokumentu jest europejska norma EN 13300:2022. W poniższym poradniku wyjaśniamy, jakie parametry obejmuje klasyfikacja, dlaczego najwyższa odporność na szorowanie nie oznacza całkowitej plamoodporności oraz jak poprawnie czytać oznaczenia producentów umieszczane w kartach technicznych.
Jakie parametry klasyfikuje EN 13300:2022?
W praktycznej dokumentacji farb do wnętrz najczęściej spotykamy kilka parametrów EN 13300 szczególnie użytecznych przy porównywaniu produktów: odporność na szorowanie na mokro, siłę krycia, stopień połysku i maksymalną wielkość ziarna.
Należy jednak pamiętać, że pełna, aktualna norma obejmuje znacznie szerszy system klasyfikacji, w tym również podział według końcowego zastosowania, chemicznego typu spoiwa oraz nowe kryterium możliwości czyszczenia (cleanability).
Odporność na szorowanie na mokro (klasy R)
Odporność na szorowanie na mokro opisuje ubytek grubości suchej powłoki podczas określonego badania laboratoryjnego. Nie jest uniwersalną klasyfikacją całej odporności mechanicznej farby na uderzenia, zadrapania czy ubytki odspojeniowe. Parametry graniczne dla poszczególnych klas kształtują się następująco:
| Klasa | Ubytek powłoki w znormalizowanym badaniu |
|---|---|
| R1 | ≤ 5 μm po 200 cyklach (najwyższa odporność na szorowanie) |
| R2 | > 5 μm i ≤ 20 μm po 200 cyklach |
| R3 | > 20 μm i ≤ 70 μm po 200 cyklach |
| R4 | ≤ 70 μm po 40 cyklach |
| R5 | > 70 μm po 40 cyklach |
Czy klasa R1 oznacza farbę całkowicie plamoodporną?
Nie. Odporność na szorowanie na mokro oraz łatwość usuwania zabrudzeń to różne kwestie. Klasa R1 opisuje ubytek powłoki podczas znormalizowanego badania szorowania na mokro. Nie oznacza automatycznie łatwego usuwania każdego rodzaju zabrudzenia ani braku wizualnych zmian w strukturze czy połysku po wykonaniu czyszczenia.
Możliwość czyszczenia (cleanability): Aktualna rewizja EN 13300:2022 wprowadziła osobne kryterium zmywalności (cleanability). Nie jest ono klasyfikowane w oparciu o ubytek mikrometrów (jak R1-R5), lecz opisuje możliwość usunięcia zabrudzenia bez dostrzegalnej zmiany struktury powierzchni, połysku lub koloru. Producenci farb (np. Brillux) wskazują, że powłoka o klasie R3 lub niższej nie powinna być deklarowana jako podatna na takie czyszczenie („cleanable”).
Czy farba klasy R1 jest zawsze lepsza od R2?
Nie można oceniać całego produktu wyłącznie na podstawie jednej klasy. R1 jest najwyższą klasą odporności na szorowanie na mokro, ale wybór farby zależy również od przeznaczenia pomieszczenia, stopnia połysku, siły krycia, rodzaju podłoża oraz pozostałych właściwości konkretnego produktu. W miejscach regularnie czyszczonych warto zwrócić szczególną uwagę na wysoką odporność na szorowanie, jednak sama funkcja pomieszczenia (np. sypialnia) nie przesądza automatycznie o wymogu stosowania najwyższej klasy. Przeczytaj więcej w artykule: Jaką farbę do ścian wybrać? Rodzaje i zastosowanie.
Współczynnik kontrastu / siła krycia (klasy H10)
Dla białych i jasnych farb kryjących EN 13300 klasyfikuje siłę krycia za pomocą współczynnika H10, określanego na podstawie współczynnika kontrastu w znormalizowanym badaniu.
| Klasa | Współczynnik kontrastu |
|---|---|
| H10 1 | ≥ 99,5% |
| H10 2 | ≥ 98% i < 99,5% |
| H10 3 | ≥ 95% i < 98% |
| H10 4 | < 95% |
Wydajność a klasa krycia: Porównując klasę krycia produktów, warto sprawdzać również wydajność, przy której producent deklaruje daną klasę (np. H10 1 przy 7 m²/l). Parametr ten zawsze powiązany jest z nałożeniem określonej ilości materiału podczas testu.
Klasa H10 nie oznacza również, że jedna warstwa farby zawsze wystarczy do uzyskania docelowego krycia na konkretnej powierzchni. Znaczenie w praktyce wykonawczej mają m.in. barwa podłoża, ostateczny kolor farby, struktura powierzchni, ilość naniesionego materiału oraz sam sposób aplikacji (wałek, pędzel, natrysk).
Stopień połysku (klasy G)
Zaktualizowana norma klasyfikuje zachowanie powłoki w świetle w następujących kategoriach:
- G1 – Połysk (gloss)
- G2 – Średni połysk (mid sheen), podzielony w aktualnej normie na podklasy G2a i G2b
- G3 – Mat (matt)
- G4 – Głęboki mat (dead-matt)
Czy farba matowa może posiadać klasę R1? Tak. Połysk i odporność na szorowanie to oddzielne parametry techniczne. Farba głęboko matowa (G4) może jednocześnie wykazywać bardzo wysoką odporność w znormalizowanym badaniu ścieralności (przykładem powłoki o parametrach R1 i G4 jest chociażby Brillux Kalisil 1909).
Wybierając stopień połysku, należy pamiętać, że wyższy współczynnik odbicia (połysk i średni połysk) może zwiększać widoczność części nierówności i refleksów powierzchniowych w świetle bocznym.
Maksymalna wielkość ziarna (klasy S)
Parametr wielkości ziarna opisuje największe cząstki w materiale, co rzutuje na ostateczną, fizyczną gładkość lub chropowatość powłoki malarskiej na ścianie:
- S1 (drobna / fine): do 100 μm (najbardziej typowa dla standardowych farb ściennych)
- S2 (średnia / medium): do 300 μm
- S3 (gruboziarnista / coarse): do 1500 μm (taka klasyfikacja może występować m.in. przy materiałach wysoce strukturalnych).
Jak czytać oznaczenia w karcie technicznej? (Przykłady)
W kartach technicznych niektórych producentów (m.in. Brillux) można spotkać zestawienie kilku klas z EN 13300 zapisanych w postaci jednego, zwięzłego kodu, co doskonale obrazuje techniczny profil wyrobu:
- Kalisil 1909: R1 / H10 2 przy 7 m²/l / G4 / S1. Oznacza to najwyższą klasę odporności na szorowanie na mokro, 2. klasę siły krycia (określoną przy konkretnej, podanej wydajności w teście), wykończenie głęboko matowe oraz drobne ziarno.
- Vetrolux 3100: R1 / H10 1-2 przy 7 m²/l zależnie od koloru / G3 / S2. Powyższy zapis świetnie udowadnia, że klasa siły krycia nie jest uniwersalna – może bezpośrednio zależeć od zawartości i rodzaju użytego pigmentu. Mamy tu również wykończenie matowe o średnim uziarnieniu.
Czego EN 13300 nie mówi o farbie?
Dokument ten ujednolica kluczowe parametry do wnętrz, ale samo powołanie się na zgodność z normą nie rozstrzyga o wszystkich właściwościach wyrobu. EN 13300 nie informuje automatycznie o tym:
- czy produkt jest przeznaczony do pomieszczeń o podwyższonej wilgotności lub do powierzchni narażonych na bezpośrednie działanie wody,
- czy farba będzie dobrze i trwale przylegała do niezidentyfikowanego, zastanego na budowie podłoża,
- jaką dokładnie ma emisję, zawartość LZO, ani jakie ewentualnie dodatkowe certyfikaty środowiskowe posiada produkt.
Dobór farby do konkretnego zastosowania
Klasy wyznaczone przez EN 13300 pomagają porównywać wybrane właściwości powłok, ale nie zastępują wnikliwej analizy pełnej dokumentacji konkretnego produktu. W WOOW Painting Expert ® dobieramy odpowiedni produkt do rodzaju podłoża, sposobu użytkowania pomieszczenia oraz ostatecznego, oczekiwanego wykończenia.
